آزمایش دیابت بارداری؛ زمان انجام، نحوه تفسیر نتایج و هر آنچه مادران باید بدانند

آزمایش دیابت بارداری چیست؟

آزمایش دیابت بارداری بررسی می‌کند که سطح قند خون شما در دوران بارداری در حد طبیعی یا از آن بیشتر است. بدن برخی از بانوان در دوران بارداری، نمی‌تواند به اندازه کافی انسولین کافی برای کنترل قند خون ترشح کند و همین باعث ایجاد دیابت بارداری می‌شود.
هدف از انجام این آزمایش این است که اگر دیابت بارداری شناسایی شد، بتوانید با تغییر رژیم غذایی، ورزش یا مصرف دارو، قند خون خود را کنترل کنید.

آزمایش دیابت بارداری در هفته چندم است؟

غربالگری دیابت بارداری، معمولا در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود. البته این آزمایش بر‌اساس تشخیص پزشک ممکن است در هفته‌های زودتر بارداری نیز انجام شود.

چه عواملی باعث می‌شوند آزمایش دیابت بارداری قبل از هفته ۲۴ بارداری انجام شود؟

اگر شرایط زیر را دارید، ممکن است متخصص زنان، انجام این آزمایش قبل از هفته 24 بارداری را برای شما تجویز کند:

• سابقه ابتلا به دیابت در بارداری قبلی
• وجود قند در ادرار هنگام مراجعه‌های دوران بارداری
• سابقه خانوادگی دیابت
• چاقی
• فشار خون بالا
• سن بالای ۳۵ سال
• ابتلا به بیماری‌هایی مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)

تشخیص دیابت بارداری چگونه است؟

تشخیص دیابت بارداری عمدتاً با تست قند خون در بارداری به روش تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) انجام می‌شود. این تست معمولاً بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود و می‌تواند به یکی از دو روش زیر باشد:

• تست یک مرحله‌ای؛ مصرف ۷۵ گرم گلوکز و اندازه‌گیری سطح قند خون در فواصل زمانی مشخص.
• تست دو مرحله‌ای؛ ابتدا یک تست غربالگری ۵۰ گرمی انجام می‌شود و در صورت نتایج غیرطبیعی، یک تست تکمیلی ۱۰۰ گرمی انجام می‌گیرد.

در طول این تست‌ها، سطح قند خون در فواصل زمانی مختلف بررسی می‌شود و در صورت عبور از حد مجاز، تشخیص دیابت بارداری تأیید می‌شود.

انواع آزمایشات دیابت در بارداری

برای کنترل قند خون در دوران بارداری، دو نوع آزمایش اصلی وجود دارد: آزمایش غربالگری گلوکز (GCT) و آزمایش تحمل گلوکز (OGTT).

این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا وضعیت متابولیسم گلوکز مادر را ارزیابی کند و در صورت نیاز، پیگیری‌های لازم انجام شود.

آزمایش‌ تحمل گلوکز gct در دوران بارداری

آزمایش غربالگری دیابت بارداری (تست GCT) برای بررسی احتمال ابتلا به دیابت بارداری انجام می‌شود و بخشی از مراقبت‌های روتین دوران بارداری است. این تست معمولاً در یک ساعت و بدون نیاز به ناشتایی انجام می‌شود.

اگر نتیجه این آزمایش غیرطبیعی باشد، پزشک انجام آزمایش چالش گلوکز (OGTT) را توصیه می‌کند تا بررسی دقیق‌تر انجام شود. در مقابل، اگر نتیجه طبیعی باشد، نیاز به آزمایش تکمیلی نیست.

تفسیر نتایج تست چالش گلوکز (GCT) – ۵۰ گرمی

تفسیر نتایج تست چالش گلوکز (GCT) – ۵۰ گرمی به شرح زیر است:

• اگر سطح قند خون کمتر از ۱۴۰ mg/dL باشد، نتیجه طبیعی محسوب می‌شود.
• مقادیر بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ mg/dL، مشکوک به دیابت بارداری هستند و نیاز به انجام تست تحمل گلوکز (OGTT) دارند.
• اگر سطح قند خون ۲۰۰ mg/dL یا بالاتر باشد، احتمال بالای دیابت بارداری وجود دارد و برای تشخیص قطعی باید با پزشک مشورت شود.

این آزمایش صرفاً غربالگری است و نتایج غیرطبیعی به معنای تشخیص قطعی نیست، بلکه راهنمایی برای پیگیری‌های بعدی توسط پزشک محسوب می‌شود

آزمایش تحمل گلوکز در دوران بارداری چگونه انجام می‌شود؟

برای تشخیص قطعی دیابت بارداری آزمایش تحمل گلوکز انجام می‌شود. فرایند انجام آن به شرح زیر است:

• شما باید ۸ ساعت ناشتا باشید.
• ابتدا یک نمونه خون گرفته می‌شود و میزان قند خون اندازه‌گیری خواهد شد.
• سپس محلولی با ۱۰۰ گرم قند نوشیده می‌شود.
• میزان قند خون شما در یک، دو و سه ساعت بعد اندازه‌گیری خواهد شد.

در طول این آزمایش سه ساعته، باید در آزمایشگاه بمانید تا مراحل مختلف آزمایش انجام شود.

آزمایش چالش گلوکز gtt

اولین مرحله آزمایش چالش گلوکز یا آزمایش قند سه مرحله ای بارداری، برخلاف آزمایش تحمل گلوکز، شامل نوشیدن محلول شیرین نمی‌شود. ابتدا نمونه خون ناشتا از شما گرفته می‌شود تا سطح قند خون روی معده خالی اندازه‌گیری شود.

سپس در کمتر از 5 دقیقه، محلول شیرین حاوی 150 گرم گلوکز نوشیده می‌شود. پس از آن، نمونه خون در 1، 2 و 3 ساعت بعد دوباره گرفته می‌شود تا واکنش بدن به گلوکز بررسی شود.

در طول آزمایش، نمی‌توانید آزمایشگاه را ترک کنید و باید منتظر خون‌گیری‌های بعدی باشید. بیشتر مراکز آزمایشگاهی اجازه نوشیدن چند جرعه آب را می‌دهند، اما خوردن غذا تا پایان نمونه‌گیری ممنوع است.

تفسیر نتایج تست تحمل گلوکز (OGTT) – ۷۵ گرمی

تفسیر آزمایش گلوکز بارداری ۷۵ گرمی (OGTT) بر اساس مقایسه سطح قند خون شما در زمان‌های ناشتا، ۱ ساعت و ۲ ساعت پس از نوشیدن محلول گلوکز با مقادیر استاندارد انجام می‌شود.

اگر سطح قند خون در هر یک از این زمان‌ها بالاتر از حد نرمال باشد، می‌تواند نشان‌دهنده اختلال در تحمل گلوکز، پیش‌دیابت یا دیابت بارداری باشد. تفسیر نهایی و تشخیص دقیق این نتایج به پزشک معالج شما بستگی دارد

آزمایش چالش گلوکز در دوران بارداری چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش غربالگری یا چالش گلوکز در دوران بارداری شامل فرایندی به شرح زیر است.
مدت انجام این آزمایش حدود یک ساعت است. این آزمایش برخلاف آزمایش تحمل گلوکز نیازی به ناشتایی ندارد و با مصرف 50 گرم گلوکز انجام می‌شود.

• فرد باید محلولی که حاوی ۵۰ گرم قند است را بنوشد.
• یک ساعت بعد، نمونه خون گرفته می‌شود و میزان قند خون بررسی خواهد شد.

آزمایش 2HPP

آزمایش 2HPP (دو ساعت پس از غذا) یک تست قند خون است که برای بررسی واکنش بدن به گلوکز و تشخیص دیابت انجام می‌شود.

در این آزمایش ابتدا نمونه خون ناشتا گرفته می‌شود و سپس دو ساعت پس از مصرف صبحانه نمونه دوم گرفته می‌شود تا بررسی شود که آیا سطح قند خون در عرض دو ساعت به حالت طبیعی بازمی‌گردد یا خیر.

مقادیر نرمال این تست معمولاً کمتر از ۱۴۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر است و این آزمایش می‌تواند به ارزیابی عملکرد انسولین در بدن نیز کمک کند.

تفسیر آزمایش؛ آزمایش قند بارداری باید چند باشد؟

جواب آزمایش دیابت بارداری به‌صورت زیر تفسیر می‌شود:

محدوده طبیعی برای آزمایش قند خون یک ساعته چقدر است؟

قند خون کمتر از ۱۴۰ mg/dL معمولا طبیعی محسوب می‌شود و مقادیر بالاتر ممکن است نیاز به آزمایش سه ساعته دیابت بارداری داشته باشند. محدوده طبیعی بسته به پزشک می‌تواند کمی متفاوت باشد.

برای درک بهتر نتایج تست تحمل گلوکز، محدوده‌های طبیعی و غیرطبیعی قند خون پس از یک ساعت مصرف گلوکز به شرح زیر است:

محدوده طبیعی برای آزمایش قند خون سه ساعته در دوران بارداری چقدر است؟

در تست تحمل گلوکز خوراکی سه ساعته (OGTT) در بارداری، برای بررسی نحوه واکنش بدن به گلوکز، مقادیر نرمال قند خون در فواصل زمانی مختلف پس از نوشیدن محلول گلوکز به شرح زیر است:

در نظر داشته باشید که تفسیر نهایی جواب آزمایش دیابت بارداری باید فقط توسط پزشک عمومی یا متخصص زنان یا غدد انجام شود. در‌صورتی‌که قند خون شما در حداقل دو زمان از آزمایش بالاتر از حد نرمال باشد، پزشک دیابت بارداری را تشخیص می‌دهد.

از سوی دیگر اگر فقط یک نتیجه از موارد بالا، بیشتر از حد طبیعی باشد، پزشک ممکن است آزمایش را بعد از چند هفته تکرار کند.

در مطلب زیر جدول قندخون دیابت بارداری به طور کامل بررسی شده است، برای آشنایی بیشتر با محدوده نرمال و غیر نرمال قندخون بارداری مطلب زیر را مطالعه کنید:

آزمایش دیابت بارداری چقدر طول می‌کشد؟

زمان آزمایش دیابت بارداری و غربالگری قند در مدت‌زمانی بیشتر از یک ساعت، انجام می‌شود. همچنین آزمایش تحمل گلوکز ممکن است بیش از سه ساعت به طول بینجامد.

چقدر طول می‌کشد تا نتایج غربالگری دیابت بارداری اعلام شود؟

دریافت جواب آزمایش بارداری معمولا بین یک تا دو روز طول می‌کشد. این زمان ممکن است بر‌اساس فرایند کاری آزمایشگاه، کمی بیشتر یا کمتر شود.

برای آشنایی با زمان مناسب انجام آزمایش دیابت بارداری، می‌توانید مطلب زیر  را مطالعه کنید:

چگونه برای آزمایش دیابت بارداری آماده شوم؟

برای انجام آزمایش دیابت بارداری، باید یک‌سری دستورالعمل را مخصوصا برای انجام آزمایش تحمل گلوکز (GTT)،‌ اجرا کنید:

• باید حداقل سه روز پیش از آزمایش روزانه ۱۵۰ گرم کربوهیدرات مصرف کنید؛
• ۸ تا ۱۲ ساعت پیش از آزمایش، از خوردن و نوشیدن هر چیزی به جز چند جرعه آب خودداری کنید؛
• باید آزمایش را در اولین ساعات صبح انجام دهید؛پ
• اگر دارویی مصرف می‌کنید، حتما به تکنسین آزمایشگاه اطلاع دهید.
• برای انجام آزمایش چالش گلوکز (GCT) نیازی به ناشتایی نیست. می‌توانید مثل حالت عادی بخورید و بنوشید اما از خوردن صبحانه یا نوشیدنی‌های شیرین خودداری کنید.

نکته! معمولا خطر جدی بر اثر خون گرفتن در آزمایش بارداری ایجاد نمی‌شود. فقط ممکن است احساس سرگیجه یا سبکی سر داشته باشید.

آیا می‌توان قبل از آزمایش غربالگری دیابت بارداری (GCT) غذا خورد؟

بیشتر پزشکان توصیه می‌کنند که پیش از آزمایش غربالگری دیابت بارداری یا همان آزمایش یک ساعته، صبحانه‌ای با قند بالا نخورید. توجه داشته باشید که خوردن مقدار زیاد شیرینی یا قند در ناهار ممکن است روی نتیجه آزمایش تاثیر بگذارد.

در ادامه، نیاز به ناشتایی در دو نوع آزمایش دیابت بارداری را عنوان کرده‌ایم:

• ناشتایی لازم برای آزمایش تحمل گلوکز: بدون نیاز به ناشتایی
• ناشتایی لازم برای آزمایش چالش گلوکز: 8 ساعت

آیا می‌توانم در طول آزمایش دیابت بارداری آب بنوشم؟

خوردن آب در آزمایش دیابت بارداری سه ساعته، مشکلی ندارد. بااین‌حال بهتر است از تکنسین آزمایشگاه در مورد نوشیدن آب هنگام انجام آزمایش بارداری سوال کنید.

جهت آگاهی از اصول و نکات مهم تغذیه‌ای در زمان ابتلا به دیابت بارداری، می‌توانید مقاله زیر را بخوانید:

شب قبل از آزمایش قند بارداری چه بخوریم؟

شب قبل از آزمایش قند بارداری بهتر است شامی سبک و متعادل بخورید و از پرخوری، به‌ویژه غذاهای شیرین، پرچرب یا کربوهیدرات زیاد مانند کیک، شیرینی و نوشابه، خودداری کنید.

از حدود ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از آزمایش باید ناشتا باشید و در این مدت تنها آب بنوشید. همچنین، جویدن آدامس و سیگار کشیدن مجاز نیست و داروهای ضروری تنها با مشورت پزشک مصرف شوند تا نتیجه آزمایش دقیق و قابل اعتماد باشد.

استفراغ و بالا آوردن در آزمایش قند بارداری نشانه چیست؟

استفراغ و تهوع در آزمایش قند بارداری (OGTT) معمولاً ناشی از تغییرات هورمونی طبیعی و سازگاری بدن با بارداری است. با این حال، اگر تهوع و استفراغ شدید، مداوم یا همراه با علائم دیگر باشد، ممکن است به مشکلات متابولیک مانند اختلال در قند خون، کم‌آبی بدن یا حتی دیابت بارداری (خصوصاً در اواخر بارداری) مرتبط باشد و نیاز به مشورت فوری با پزشک دارد.

همچنین، اگر در حین تست نتوانید محلول قند را کامل بنوشید یا استفراغ کنید، نتایج تست ممکن است کاذب شود و معمولاً نیاز است آزمایش در روز دیگری تکرار شود.

اگر دیابت بارداری داشته باشم، چه اتفاقی می‌افتد؟

در نظر داشته باشید که بیشتر مادران بارداری که دیابت دارند، نوزاد سالمی به دنیا می‌آورند؛ بااین‌حال اگر این بیماری به‌خوبی کنترل نشود، ممکن است باعث عوارض جدی در بارداری داشته باشد که به شرح زیر خواهد بود:

• پره‌اکلامپسی؛ وضعیتی خطرناک که جان مادر و نوزاد را تهدید می‌کند؛
• احتمال تولد نوزاد با وزن بالاتر از حد معمول، بسیار بالاتر می‌رود.

همچنین افرادی که دیابت بارداری دارند، در آینده بیشتر در معرض دیابت نوع ۲ خواهند بود.

هزینه آزمایش دیابت بارداری

هزینه آزمایش دیابت بارداری (تست تحمل گلوکز) در ایران به عوامل مختلفی مانند تعرفه وزارت بهداشت، پوشش بیمه‌ای (تأمین اجتماعی، خدمات درمانی یا تکمیلی) و آزمایشگاه انتخابی بستگی دارد.

به‌طور کلی در سال ۱۴۰۴، با بیمه، هزینه این آزمایش معمولا در محدوده 100هزار تومان است، در حالی که بدون بیمه و به صورت آزاد، قیمت می‌تواند از چند صد هزار تومان تا بیش از 1میلیون تومان متغیر باشد، بسته به اینکه فقط تست غربالگری قند انجام شود یا تست‌های تکمیلی نیز همراه آن باشد. استفاده از دفترچه بیمه می‌تواند هزینه را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

یادداشتی از تیم دارو دات کام به شما

انجام آزمایش دو مرحله ای دیابت بارداری به‌عنوان بخشی از مراقبت‌های پیش از زایمان، ضروری است. دیابت کنترل‌نشده ممکن است خطرات جدی برای جنین و مادر داشته باشد. آزمایش غربالگری دیابت بارداری، ساده و بدون درد است و شامل نوشیدن یک مایع شیرین و دریافت نمونه خون می‌شود.

در صورت وجود مشکل در فرایند آزادسازی گلوکز، سطح قند خون شما بالا یا غیرطبیعی خواهد بود. در نظر داشته باشید که تفسیر و خواندن آزمایش دیابت بارداری فقط باید توسط پزشک متخصص غدد انجام شود. مراقبت‌های لازم بعد از انجام آزمایش را از پزشک خود دریافت کنید.

اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید و با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول

آیا خوردن پودر گلوکز برای جنین خطرناک است؟

مصرف پودر گلوکز در آزمایش دیابت بارداری برای جنین معمولا بی‌خطر است و تحت نظر پزشک انجام می‌شود. میزان قند کنترل‌شده و کوتاه‌مدت است.

برای آزمایش دیابت بارداری چند ساعت باید ناشتا بود؟

برای آزمایش قند بارداری حداقل ۸ ساعت ناشتا بودن لازم است. در این مدت نباید چیزی بخورید یا بنوشید به جز آب. رعایت این ناشتا بودن باعث می‌شود نتایج آزمایش دقیق و قابل اعتماد باشد.

اگر در مرحله اول قند خون بالا باشد، حتماً دیابت بارداری دارم؟

قند خون بالا در مرحله اول آزمایش به‌تنهایی نشان‌دهنده دیابت بارداری نیست. پزشک معمولا آزمایش‌های تکمیلی انجام می‌دهد تا تشخیص قطعی داده شود و عوامل دیگر مانند وزن، سابقه خانوادگی و نتایج آزمایش‌های بعدی بررسی می‌شوند.

آیا دیابت بارداری بعد از زایمان برطرف می‌شود؟

اغلب دیابت بارداری بعد از زایمان به‌طور کامل برطرف می‌شود، اما برخی زنان ممکن است تا مدتی قند خون بالا داشته باشند. پیگیری و آزمایش‌های منظم پس از زایمان برای اطمینان از بازگشت قند به حالت طبیعی ضروری است.

قبل از آزمایش گلوکز بارداری چه کاری نباید انجام دهید؟

قبل از آزمایش گلوکز بارداری نباید غذا یا نوشیدنی شیرین مصرف کنید. مصرف داروهای خاص یا ورزش شدید نیز می‌تواند نتایج را تغییر دهد. رعایت دستورالعمل ناشتا بودن و آماده‌سازی دقیق، نتایج آزمایش را معتبر و قابل اعتماد می‌کند.

دیابت بارداری هفته چندم است؟

معمولاً آزمایش دیابت بارداری بین هفته ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود. در زنان با ریسک بالا، ممکن است زودتر بررسی شود. هدف تشخیص زودهنگام و مدیریت مناسب قند خون برای سلامت مادر و جنین است.